Ontbijtfiets voor dak- en thuislozen: “Jongeren horen de verhalen met verbazing aan”

WINNAAR JONGERENPRIJS: LEEUWARDEN KIJKT OM 

Verrast en verbaasd. Bij stichting ‘Leeuwarden Kijkt Om’ hadden ze in april totaal niet gerekend op het winnen van de 3e prijs bij de Jongerenprijs van Fonds Kerk en Wereld. Hun project, waarbij ze wekelijks met jongeren op stap gaan om ontbijtjes uit te delen aan dak- en thuislozen, kan rekenen op veel enthousiasme bij de jury. Nu, bijna 5 maanden nadat ze zonder verwachtingen aanschoven bij het Jongerenprijsdiner, zit de stichting vol met nieuwe plannen waarbij het gewonnen geldbedrag van €5.000 een welkome steun in de rug blijkt te zijn.  

Nog even terug naar 20 april, de avond van de Jongerenprijs. Pieter van Daalen (voorzitter van de stichting) en Joas Olijve (penningmeester) zijn vooral naar de Joriskerk in Amersfoort gekomen om andere initiatieven voor jongeren te ontmoeten. Hun belangrijkste conclusie is dat ze met ‘Leeuwarden Kijkt Om” best een unieke aanpak hebben: een stichting die is opgezet door jonge mensen, met als doel om het eigenaarschap van jongeren te behouden. In het najaar van 2025 start de jonge stichting met haar eerste project: de ontbijtfiets.  

“Het is begonnen vanuit een unheimisch gevoel”, blikt initiatiefnemer Van Daalen terug. “Ik vroeg mezelf af: wat wil ik in Leeuwarden? Ik wil niet wegkijken. De ontbijtfiets is ontstaan vanuit de drive om om te kijken naar een doelgroep waarvan het nodig is dat ze gezien worden. Zonder druk of eisen: we willen er gewoon even voor ze zijn.”  

Het oorspronkelijke plan was om alleen in de winterperiode met de ontbijtfiets op stap te gaan: twee keer in de week met twee jongeren langs ongeveer vijf vaste plekken in de stad. Maar al snel werd duidelijk dat de ontbijtfiets een duurzaam project moest worden. Olijve: “In de eerste paar weken merkten we dat mensen wat afstandelijk waren: waren we wel te vertrouwen? Maar op een gegeven moment ontstond er meer verbinding, je leert mensen ook beter kennen. Dat wil je niet zomaar loslaten. En we merken daarnaast steeds weer de grote impact die het heeft op mensen die meefietsen.” 

Verdrietige verhalen 

Olijve is zelf één van de ongeveer 40 jongeren die sinds de start van het project besloot: laat ik eens meefietsen. “Ik had geen idee bij dak- en thuisloosheid, en eigenlijk vooral een vooroordeel: dat zijn mensen die aan de drank en drugs zitten. En je merkt daarnaast dat de beeldvorming is: het zijn mensen zijn door eigen schuld in deze situatie terecht gekomen. Maar je komt erachter dat het vaak gaat om situaties waarin pech of bijvoorbeeld baanverlies door ziekte een rol spelen.”  

“Veel jongeren horen de verhalen vaak met verbazing aan”, merkt ook Van Daalen. “Het zijn ook verhalen die soms pijn doen, en heel verdrietig kunnen zijn. Maar ik merk bij mezelf: ik ken die verhalen liever dan dat ik deze mensen op straat zie en het niet thuis kan brengen.” Het kenmerkt de drive van de stichting om ‘jongeren uit hun bubbel te trekken’ en met de ontbijtfiets bewustzijn te creëren dat de stap naar dakloosheid klein kan zijn.  

De ontbijtfiets heeft ook nadrukkelijk impact op de ontvangers van de ontbijtjes. Van Daalen: “De enige die dak- en thuislozen bij hun naam noemen zijn vaak hulpverleners of mede-daklozen. Maar wij kennen hen nu ook. Iemand vertelde laatst dat ze met een groepje daklozen stond te praten, waarbij één iemand op afstand bleef staan. Ze riep hem erbij, bij zijn voornaam. Hij had daardoor de tranen in zijn ogen staan.” Met de ontbijtfiets komen de fietsers inmiddels zo’n honderd dak- en thuislozen in Leeuwarden tegen, waarvan ze ongeveer de helft regelmatig ontmoeten.  

Nieuwe plannen 

“Leeuwarden kijkt om” zit als stichting niet stil, en zit mede dankzij de impuls van de Jongerenprijs boordevol nieuwe plannen. Zo worden er gesprekken gevoerd om een ‘sociaal café’ op te zetten: een plek waar jongeren zich thuis kunnen voelen en bijvoorbeeld ook een stap naar werk kunnen zetten als hun omstandigheden dat bemoeilijken. Rode draad is het verlangen om ‘tot zegen voor de stad te zijn’, zegt Van Daalen. “We willen daarin graag doorontwikkelen, experimenteren en ook mensen buiten onze bubbel betrekken. In september gaan we bijvoorbeeld aan de slag met jongeren in een straat in wat bekend staat als een achterstandswijk, gewoon kijken wat we voor buurtbewoners praktisch kunnen doen en afsluiten met een gezamenlijke barbecue. Daarbij willen we ook jeugd aan laten haken die we nog niet kennen.”

De tochtjes met de ontbijtfiets blijft de stichting ondertussen maken. “Dat fietsen maakt voor mij ook wel de essentie van het leven duidelijk. Is het allemaal zo belangrijk wat ik doe, terwijl er tegelijkertijd mensen aan het vechten zijn voor hun leven? Dat werkt bij mij zo en ik zie dat ook bij anderen gebeuren.”